BloggfŠrslur mßna­arins, j˙nÝ 2014

Vß Ý vÚum?

Skˇlab÷rn eiga stundum erfitt me­ a­ lŠra sporin og finna taktinn Ý menntavalsinum. Geta ■ß veri­ dofin og dreymin e­a ˙thverf og ˇgnandi skˇlastarfinu.
Greining ß vandanum lei­ir gjarnan Ý ljˇs a­ b÷rnin sÚu haldin athyglisbresti, ADD, e­a athyglisbresti me­ ofvirkni, ADHD. Vi­ slÝkum r÷skunum finnast lyf sem s÷g­ eru virka, – eru ■a­ ge­lyf og er ■vÝ um ge­raskanir a­ rŠ­a. Algengasta lyfi­ vi­ ■essum r÷skunum er ritalÝn, (methylphenidat.)
Finni barni­ fyrir depur­, kvÝ­a e­a ■unglyndi, mß bŠta ■ar ˙r me­ „gle­ipillum“ og hugmyndaflug – myndrŠnt sem hljˇ­rŠnt – mß slß ni­ur me­ ge­klofalyfi!

Ůa­ getur ekki veri­ heilbrigt a­ sj˙kdˇmsgreina b÷rn sem fljˇta ekki fyrirhafnarlÝti­ eftir flŠ­ilÝnu skˇlakerfisins og slß sÝ­an ß sjßlfstŠ­i ■eirra, frumkvŠ­i og lÝfskraft me­ lamandi bl÷ndu ge­lyfja.
┴rgangara­a­ hlř­nikerfi skyldunßmsins brřtur ■annig ni­ur frumkvŠ­i og sk÷punargle­i ■eirra nemenda sem illa una einslitri, sta­la­ri Ýtro­slu.

NßmsstÝll barna er mismunandi. M÷rg una almennu uppleggi skˇlans. Ůau hugsa Ý/me­ or­um. Í­rum hentar betur myndrŠn framsetning – ■au hugsa Ý myndum. Svo eru ■au – gjarnan myndrŠn – sem geta ekki hugsa­ nema a­ vera ß hreyfingu.
Ůa­ eru einkum myndrŠn b÷rn me­ rÝka hreyfi■÷rf sem eru greind me­ ge­raskanir, (annars mŠtti ekki gefa ■eim ge­lyf?), og sett ß ritalÝn.

Me­al ■eirra, sem a­hyllast slÝk vinnubr÷g­, er ■vÝ haldi­ fram a­ ADHD sÚ alvarlegur sj˙kdˇmur, enginn ge­sj˙kdˇmur sem hrjßi b÷rn sÚ jafn vel rannsaka­ur og ofvirkni og a­ meira sÚ vita­ um verkan ritalÝns ß b÷rn en ÷ll ÷nnur ge­lyf sem ■eim eru gefin.
Ůß er einnig vara­ vi­ řmsum sÚrtr˙ars÷fnu­um og einstaklingum sem ekki sÚu vandir a­ vir­ingu sinni og reyni me­ lygum, rangfŠrslum og ˙t˙rsn˙ningi ß rannsˇknarni­urst÷­um a­ sß vafa um ritalÝn og verkan ■ess.

LyfjafrŠ­in segir okkur aftur ß mˇti, a­ ■a­ sÚ ekki ■ekkt hva­ valdi ADHD nÚ heldur hvernig methylphenidat og ÷nnur sambŠrileg lyf verki ß sj˙kdˇminn. ١ sÚ ■a­ vita­ a­ ■essi efni lei­i til aukinna ßhrifa taugabo­efnanna dˇpamÝns, noradrenalÝns og serˇtˇnÝns Ý mi­taugakerfinu.

ADHD samt÷kin halda ■vÝ fram a­ ADHD sÚ tauga■roskar÷skun, sem komi yfirleitt fram fyrir 7 ßra aldur, orsakir sÚu Ý flestum tilfellum lÝffrŠ­ilegar og rannsˇknir bendi til truflana Ý bo­efnakerfi heila er snřr a­ stjˇrn heg­unar.
Samt÷kin segja ADHD ekki sj˙kdˇm og ■vÝ ˙tiloka­ a­ lŠkna, en draga megi ˙r einkennum og halda Ý skefjum.

═ LŠknabla­inu hefur komi­ fram, a­ fj÷lgun ßvÝsana ß methylphenidat ß tÝmabilinu 2003-2012 hafi numi­ 160% hjß b÷rnum og 480% hjß fullor­num.
Methylphenidat er sagt mj÷g hŠttulegt lyf vegna ■eirrar miklu fÝknar sem ■a­ getur valdi­. Ůa­ sÚ misnota­ af nokkur hundru­ sprautufÝklum hÚr ß landi og ÷­rum hˇpi sem sÚ sennilega mun stŠrri og taki lyfi­ inn e­a Ý nefi­.

Ůß er ■a­ athyglisvert a­ ßri­ 2012 nam notkun methylfenidata hÚr ß landi 17,4 sk÷mmtum ß dag fyrir hverja 1000 Ýb˙a samanbori­ vi­ 6,7 Ý Noregi, 7,0 Ý Danm÷rku og 7,7 Ý SvÝ■jˇ­.
┴ sama tÝma er ritalÝn or­i­ vinsŠlast fÝkniefni sprautufÝkla ß ═slandi!


Betri skˇli kostar minna.


Undanfarin misseri hefur nokkur umrŠ­a or­i­ um sÚrkennslu Ý skˇlum landsins. Vakti ■a­ athygli a­ 27,5% grunnskˇlanema voru Ý sÚrkennslu og var lÝtill munur ß milli ßrganga. Ekki liggja fyrir t÷lur um kostna­ einstakra sveitarfÚlaga af sÚrkennslunni en kostna­ur ReykjavÝkurborgar af sÚrkennslu Ý grunnskˇlum var ߊtla­ur um eitt ■˙sund og ■rj˙ hundru­ milljˇnir krˇna, (1.300.287.000,00 kr.), ß skˇlaßrinu.
Heildarfj÷ldi sÚrkennslunemenda Ý grunnskˇlum borgarinnar var um 3700 og kostna­ur ß sÚrkennslunemananda ■ß a­ me­altali um 350 ■˙sund krˇnur ß ßri.
RŠtt var um tilgang og ßrangur sÚrkennslunnar og ■ß einkum horft til lestrarfŠrni nemenda.
Kom fram, a­ um 23,2% 15 ßra drengja og 9% st˙lkna gŠtu ekki lesi­ sÚr a­ gagni vi­ lok grunnskˇla.
Ătla mß a­ nemendur, sem ekki geta lesi­ sÚr a­ gagni, njˇti sÚrkennslu og gŠti ■ß ˇlŠs nemandi kosta­ um 350 ■˙sund krˇnur ß ßri hverju Ý sÚrkennslu, e­a um 3,5 milljˇnir ß tÝu ßra skˇlaferli.
RÝki j÷fnu­ur Ý skˇlamßlum hÚr ß landi mß Štla kostna­ vegna sÚrkennslu ß landinu ÷llu um 3,9 milljar­a ß ßri.
Ljˇst er a­ ßrangur almennrar lestrarkennslu er ˇvi­unandi og vir­ist sÚrkennslan ekki duga til ˙rbˇta ■ar sem um fjˇr­ungur 15 ßra drengja Ý grunnskˇlum ReykjavÝkur er talinn ˇfŠr um a­ lesa sÚr a­ gagni.
SÚrkennslu vir­ist einkum Štla­ a­ mŠta sÚrtŠkum nßmserfi­leikum svo sem lesblindu, athyglisbresti og ofvirkni, en einnig er ■ar gripi­ til lyfja, ge­lyfja, til a­ bŠta st÷­u ■eirra sem sag­ir eru ofvirkir og/e­a me­ athyglisbrest.
Kostna­ur vegna ge­lyfja, sem b÷rnum, (og fullor­num), sem eru s÷g­ vera me­ athyglisbrest og ofvirkni, eru gefin, fer ÷rt vaxandi og er n˙ vŠntanlega um milljar­ur krˇna, (hlutur Sj˙kratrygginga ═slands).
Beinn og ˇbeinn kostna­ur rÝkis og sveitarfÚlaga af ■vÝ a­ breg­ast vi­ meintum nßmserfi­leikum grunnskˇlanemenda vir­ist ■vÝ or­inn vel ß fimmta milljar­ krˇna ß ßri. ┴rangurinn getur varla talist ßsŠttanlegur ef um fjˇr­ungur drengja getur ekki lesi­ sÚr a­ gagni vi­ lok grunnskˇla og ■eim fj÷lgar sÝfellt sem ■arfnast ge­lyfja vi­ athyglisbresti og ofvirkni ß fullor­insaldri.

Lesblinda er ekki me­fŠdd, ekki sj˙kdˇmur, ekki ˇbŠtanlegur ßgalli; lesblindan er eiginlega veittur ßverki, aflei­ing misheppna­rar lestrarkennslu.
En ■a­ er hŠgt a­ bŠta ska­ann, hreinsa sßri­, heila meini­ og kenna lesturinn me­ a­fer­um sem falla a­ nßmsstÝl hins "lesblinda." Ůa­ er sem sagt hŠgt a­ "lei­rÚtta" lesblinduna.
MikilvŠgara er ■ˇ, a­ me­ ■vÝ a­ leggja lestrarkennsluna frß upphafi a­ nßmsstÝl og ■roska nemenda, er hŠgt a­ fyrirbyggja a­ ■eir villist ˙t Ý lesblindufeni­ og sitji ■ar fastir.
HÚr er ■vÝ hŠgt a­ gj÷rbreyta lÝfi "lesblindra" ungmenna og for­a ■eim yngstu frß feninu og draga um lei­ ˙r rekstrarkostna­i grunnskˇlans.
Af ■eirri fjßrhŠ­ sem vari­ er til sÚrkennslu mß Štla a­ verulegur hluti fari til lestrarkennslu "lesblindra." Me­ ■vÝ a­ lei­rÚtta ßunna lesblindu og fyrirbyggja sÝ­an frekari "lesblinduframlei­slu" mß ■vÝ spara gÝfurlegar fjßrhŠ­ir Ý sÚrkennslu og bŠta um lei­ ßrangur skˇlastarfs og almennrar kennslu. E­lilegt vŠri a­ bjarga fyrst ■eim, sem eru a­ lj˙ka grunnskˇlanßmi, og vinna sÝ­an frß bß­um endum, lei­rÚtta ■ß eldri og fyrirbyggja a­ yngri b÷rnin lendi Ý lesblindunni.
١ mikilvŠgt sÚ a­ draga ˙r kostna­i er ■a­ ekki markmi­i­, heldur hitt a­ gera ungum snillingum skˇlag÷nguna ßnŠgjulega og koma ■eim heilum og skapandi ˙t Ý lÝfi­. Ůa­ mß fŠkka sÚrkennslunemendum um 70-90% og fŠra hundru­, jafnvel ■˙sundir milljˇna ˙r marva­atro­slu sÚrkennslunnar yfir Ý flugsund og jafnvel dřfingar!
LÝfsgl÷­um, spurulum og skapandi ungmennum ■arf ekki a­ gefa ge­lyf, a­ undangenginni "ge­r÷skunargreiningu," til a­ au­velda a­l÷gun ■eirra a­ samfÚlagi i­nbyltingarinnar. Ůau ■urfa vir­ingu og traust til a­ skapa ■a­ samfÚlag framtÝ­arinnar, sem vi­ sjßum ekki fyrir.
Vi­ getum ■egar hafist handa. LŠkkum framl÷g til sÚrkennslu um 2-10%, allt eftir stŠr­ sveitarfÚlags. Verjum ■essum peningum til ■rˇunar og umbˇta. Komum lesblindum til bjargar, bŠtum sÝ­an lestrarkennsluna og tryggjum ÷llum lestrarfŠrni ß ■eim tÝma og me­ ■eim a­fer­um sem hverjum hentar. Leggjum ■annig lesblinduhugtaki­ af.
L÷gum kennslua­fer­ir og kennsluhŠtti a­ ger­ og getu hvers og eins og gefum ÷llum kost ß a­ njˇta sÚrtŠkra hŠfileika sinna, hvort sem nßmsstÝll ■eirra er "VHSH" e­a "HHFS" (vinsti heila sitja og hlusta e­a hŠgri heila fara og sko­a). Ůannig mß ˙trřma ofvirknigreiningum og ge­lyfjagj÷fum fullfrÝskra barna og unglinga. RitalÝn gerir aldrei hŠgri heila barn a­ vinstri heila barni en getur komi­ Ý veg fyrir a­ hŠgri heila barn blˇmstri og njˇti einstakra hŠfileika sinna.
Sinnum sÝ­an ■eim sem sannarlega ■urfa ß sÚrkennslu a­ halda vegna greinanlegra fatlana og ■eim, sannanlega veiku einstaklingum, sem ofvirknigreiningar og ge­lyfjagjafir hafa brug­ist og komi­ Ý veg fyrir a­ fengju raunverulega ˙rbˇt meina sinna.
┴ fßum ßrum getum vi­ breytt grunnskˇlanum Ý skˇla ßn tapara og skˇla ßn lyfja, - og spara­ milljar­a!


Innskrßning

Ath. Vinsamlegast kveiki­ ß Javascript til a­ hefja innskrßningu.

Haf­u samband