Bloggfęrslur mįnašarins, desember 2014

Lesblinda - lesfęlni

Um lęsi segir svo į lesvef H.Ķ.: „Lęrš fęrni. Lestur er ekki ešlislęgur, mešfęddur eiginleiki, heldur lęrš ašgerš og aš žvķ leyti gjörólķkur mįltökunni. Lestur og ritun eru hugvit mannsins og menning lęsis hefur ašeins fylgt hluta mannkynsins ķ nokkra mannsaldra. Flest börn lęra aš lesa įn sérstakrar fyrirhafnar og sum aš žvķ er viršist algjörlega įreynslulaust. Fyrir önnur veršur lestrarnįmiš óyfirstķganleg hindrun og sįrsaukafull reynsla, sem jafnvel markar alla žeirra skólagöngu og lķf ķ heild. Ef um alvarlega erfišleika er aš ręša getur žaš haft ķ för meš sér skert lķfsgęši fyrir viškomandi einstakling. Skilningur og žekking į ešli lestrarerfišleika getur hjįlpaš, ekki ašeins viš aš draga śr alvarleika lestrarerfišleikanna sjįlfra, heldur einnig til aš draga śr žeim afleišingum sem slķkir erfišleikar hafa į lķfsgęši fólks.“ Fyrsta mįlsgrein tilvitnunarinnar segir okkur, aš žaš aš lęra aš lesa sé ekki hluti af mįltökunni. Meš mįltöku viršist žį įtt viš žaš eitt aš nį valdi į tölušu mįli, aš verša talandi, - aš tala sé ešlislęgur, mešfęddur eiginleiki en ekki lęrš ašgerš eša fęrni. Aš lesa sé aftur į móti lęrš ašgerš, ekki ešlislęgur mešfęddur eiginleiki og lestrartakan žvķ gjörólķk mįlökunni. Mįltakan og lestrartakan séu ešlislega ólķk ferli. Viš fęšumst žį raunar talandi og meš vexti og žroska skili fęrnin sér, įn ytri įhrifa eša formlegrar kennslu; aftur į móti sé lesturinn „innflutningsvara,“ viš žurfum aš lęra lestur og er skipulögš lestrarkennsla fyrirferšarmikil į fyrstu įrum skólagöngu. Talfęrni sem sagt mešfędd en lestur žurfi aš lęra. Ég held aš žetta standist ekki. Ég held aš lestur sé ešlislęgur, mešfęddur eiginleiki. Skynfęrni er mešfędd, žaš žarf enginn aš kenna okkur aš sjį eša heyra eša finna sįrsauka. Viš skynjum, upplifum, - lesum umhverfi okkar. Lesturinn gefur skynjunum okkar merkingu, sem viš skrįum ķ huga okkar. Žannig söfnum viš reynslu og žekkingu. Žekkingin er įrangur reynslunnar. Žekkingin, sem viš varšveitum ķ huga okkar, veršur sķšan višmiš į gildi komandi reynslu. Žvķ meira sem viš varšveitum af hagnżtri skynreynslu, žeim mun skynsamari veršum viš, - og lęsari į lķfiš. Žannig žjįlfum viš grundvöll allrar lestrarfęrni įn kennslu. Meš öšrum oršum, lesfęrni allra einstaklinga į lķfiš og umhverfi sitt er žeim mešfędd, sammannlegur eiginleiki óhįšur tķma og rśmi. Öšru mįli gegnir meš talmįliš. Ef mįltakan vęri okkur ešlislęgur, mešfęddur eiginleiki, žį vęri um aš ręša tegundareinkenni mannsins og tegundin mašur myndi žį tala eitt og sama tungumįliš. Önnur mįlsgrein tilvitnunarinnar hittir naglan į höfušiš. Börn lęra almennt aš lesa texta meš sķnu lagi og įreynslulķtiš. Erfišleikarnir koma upp žegar um skipulagša, tķmasetta lestrarkennslu er aš ręša. Žvinguš lestrarkennsla getur mistekist, lestrarnįmiš oršiš „óyfirstķganleg hindrun og sįrsaukafull reynsla,“ nišurstašan kölluš lesblinda, sögš mešfędd og ęttgeng. Slķk reynsla markar alla skólagöngu og skeršir lķfsgęši. Nišurlęging, aušmżking og sįrsauki tengjast texta og lestri, žau tapa og hlķta dómi. Tapararnir foršast texta og lestur, reyna aš fela vanmįtt sinn og foršast aš lįta reyna į žennan meinta įgalla. Lesblinda er lestrarfęlni – fóbķa – „HHFS“ barna vegna sįrsaukafullrar, aušmżkjandi lestrarkennslu.


Mega rįšherrar ljśga?

Undanfarnar vikur og mįnuši hafa oršiš nokkrar umręšur um sannsögli rįšherra og rįšvendni svo og um įbyrgš forstöšumanna rķkisstofnana er snżr aš žvķ aš halda kostnaši innan fjįrlagaheimilda. Rįšherrar hafa veriš sakašir um aš ljśga aš žingi og žjóš og rįšvandir žingmenn hafa talaš um aš reka žyrfti śr starfi žį forstöšumenn rķkisstofnana sem fara fram yfir į fjįrlögum. Žessi umręša snertir mig ónotalega žar sem ég hef oršiš illilega fyrir baršinu į órįšvöndum og ósannsöglum rįšherrum og embęttismönnum. Örlagavaldar mķnir lugu aš žjóšinni, lugu aš žingheimi og lugu fyrir dómi. Žjóšin trśši lygunum, žingiš varši lygarnar og dómstóllinn engdist. Mér var innrętt djśp viršing fyrir mannkostum žeirra og hęfni sem kjörnir vęru og skipašir til forsjįr okkur fįrįšum almśanum. Rętur žeirrar innrętingar tóra enn žótt mjög hafi stofninn skekist og laufskrśšiš falliš į vegferš minni um mannheima, žį einkum viš kynni mķn af stjórnmįlum og opinberri stjórnsżslu. Viš bśum aš sögn viš žrķskiptingu valdsins og ašskilnaš ķ löggjafarvald, framkvęmdavald og dómsvald. Löggjafinn setur samfélaginu lög, framkvęmdavaldiš sér um aš lögum sé framfylgt og dómsvaldiš įkvaršar lögmęti gjörša okkar og žį višurlög viš frįvikum ef finnast. En er žetta svo, virkar žessi öryggisventill lżšręšisins, - žrķskipting valdsins? Žjóšin kżs fulltrśa sķna til setu į Alžingi. Kosnir eru frambjóšendur, sem stjórnir og rįš stjórnmįlaflokka hafa samžykkt aš megi setjast į žing. Meš röšun frambjóšenda į lista hafa stjórnmįlaflokkarnir žvķ žrengt mjög aš kosningarrétti almennings, réttinum til aš velja sér fulltrśa į žing. Meš röšun į lista eru 40 – 50 žingsęti af 63 žegar mönnuš og žau sem eftir eru verša setin af einhverjum žeim, sem flokkarnir hafa įkvešiš aš kjósendur megi velja į milli. Aš kosningum loknum er mynduš rķkisstjórn. Oftast eru žaš formenn tveggja eša žriggja stęrstu flokkanna į žingi, flokksforingjar meirihluta žingmanna, sem mynda meirihlutastjórn. Aš venju setjast kjörnir žingmenn ķ rįšherrastólana og gegna žannig tveimur störfum. Žar meš er sjįlfstęši löggjafarvaldsins falliš. Forystumenn stjórnmįlaflokkanna velja sér flokksbręšur til žingsetu og rįšherra śr žingliši. Rįšherrar og embęttiskerfiš taka sķšan aš sér löggjafarvaldiš, žannig aš lagafrumvörp eru undirbśin og frįgengin af stjórnarrįšinu, samžykkt ķ rķkisstjórn, kynnt ķ žingflokkum stjórnarflokkanna og keyrš ķ gegnum Alžingi. Séu stjórnarrįšsmenn ósįttir viš lagasetninguna mį jafnvel tefja framkvęmd laganna meš įkvęšum ķ reglugeršum. Löggjafarvaldiš er sem sagt ķ höndum rįšherra og embęttismanna stjórnarrįšsins. En hvaš meš dómsvaldiš? Er žaš óhįš valdastofnun sem almenningur getur treyst? Kjósum viš okkur dómara? Nei, forystumenn stjórnmįlaflokkanna, sem komnir eru ķ rįšherrastóla, velja sér dómara ķ hęstarétt sem hérašsdóm. Hver er žį oršin staša lżšręšisins og žrķskiptingar valdsins žegar stofnanir og forysta rķkisstyrktra stjórnmįlaflokka įkveša hverjir megi verša žingmenn, hverjir skuli verša rįšherrar og hverjir komist ķ dómaraembętti? Foringjarnir setjast sjįlfir ķ rįšherrastóla og velja meš sér trausta flokksmenn. Framkvęmdavaldiš segir sķšan Alžingi fyrir verkum og velur dómara į bęši dómsstig. Viš žessar ašstęšur fara öflugir flokksgęšingar sķnu fram, jafnvel į svig viš almennt velsęmi, sem og lög og reglur. Žó almenningi ofbjóši framganga žeirra žurfa žeir engu aš kvķša, flokksbręšur žeirra og samherjar į žingi slį um žį skjaldborg og finna žeim sķšan feit embętti, t.d. sem bankastjórar, forstöšumenn rķkisstofnana eša sendiherrar. Einhverjir žingmanna vilja reka forstöšumenn rķkisstofnana fari žeir fram śr fjįrlögum. Lķtum į dęmi. Alžingi setur nįkvęm lög um grunnskóla rķkisins. Fyrirkomulag skólahalds er nįnar śtfęrt ķ reglugeršum, nįmstilhögun ķ nįmsskrį. Kostnašur viš kennslu ręšst ķ kjarasamningum. Aš fyrirmęlum og forsendum gefnum, reiknar forstöšumašur śt heildarkostnaš rķkisins viš framkvęmd laganna og skilar inn ķ viškomandi rįšuneyti sem tillögu til fjįrlaga. Rįšuneyti ber aš skila raunhęfum nišurstöšum forstöšumanns til fjįrlaganefndar en žį gerist žaš aš hękkun śtgjalda į milli įra žykir of mikil og rįšuneytiš lękkar nišurstöšutölu forstöšumanns um 10%. Stjórnarlišar ķ fjįrlaganefnd trśa fjįrlagatillögum śr rįšuneyti rįšherra sķns og telja sig tryggja lögbošna framkvęmd skólastarfs meš samžykkt žeirra. Framkvęmd stendur óhögguš en fjįrveiting skorin nišur um 10%. Óhjįkvęmileg afleišing er framśrkeyrsla upp į rśm 11%, sem sķšan er höfš til marks um órįšsķu forstöšumanns og óhlżšni viš fjįrlög! Žaš er varla hlutverk framkvęmdavaldsins aš hindra framkvęmd lögbošinnar almannažjónustu meš óraunhęfum fjįrlagatillögum eša tefja gildistöku laga meš įkvęšum ķ reglugeršum. Ef framkvęmdavald og fjįrlaganefnd valda hlutverki sķnu žarf engan aš reka; en verši žeim į mistök eša misgjöršir mį alltaf kenna öšrum um og jafnvel refsa meš brottvķsun.

Innskrįning

Ath. Vinsamlegast kveikiš į Javascript til aš hefja innskrįningu.

Hafšu samband