Lestrarkennsla

Geta allir lęrt aš lesa? - Žarf aš kenna lestur? - Getur enginn lęrt aš lesa įn lestrarkennslu? 
Lęrum viš allt sem okkur er kennt og žarf aš kenna okkur allt sem viš lęrum? Eru kennsla og nįm tvö sjónarhorn į sama hlutinn? Nei, aušvitaš er žaš ekki svo. Kennsla og nįm eru tveir ólķkir hlutir. Žaš, sem viš samžykkjum sem kennslu, žarf ekki endilega aš leiša af sér nįm. Kennarinn, sem sinnir vinnu sinni, fęr greitt fyrir žó svo nemandinn lęri ekki neitt.
Allir vita, aš börn geta lęrt aš lesa įn žess aš nokkur kenni žeim lesturinn og einnig žaš, aš börn geta notiš lestrarkennslu daglega inni ķ bekk og oft ķ viku ķ sérkennslu, jafnvel įrum saman, hjį fęrustu sérfręšingum, įn žess aš nį neinum višunandi tökum į lestrinum.
Žegar nemandinn nęr ekki įrangri ķ lestri, žrįtt fyrir alla fyrirhöfn fęrustu sérfręšinga įrum saman, hvar gagnreyndum kennsluašferšum er beitt, vandast mįliš. Greina veršur vandann og leita lausna. Liggur vandinn hjį kennaranum, kennsluašferš og efni eša nemandanum? Kennarinn er sérmenntašur, kennsluašferšin er gagnreynd - en nemandinn, er hann žį ekki lesblindur. Sérfręšingar, sem kenna ķ hįskólum og kenna kennurum grunnskólanna, hafa bśiš til ašferšir eša próf, sem sżna hvaš er aš žeim nemendum, sem geta ekki lęrt aš lesa meš gagnreyndum kennsluašferšum sem eru žęr einu réttu aš žeirra mati. Nišurstašan er gjarnan sś, aš nemandinn sé meš einhvers konar lesblindu, sem er svo nįnar śtlistuš.

Ég tel aš allir geti lęrt aš lesa og žaš žurfi ekki einu sinni formlega lestrarkennslu til. Meira en žaš, trślegt er aš ef engin vęri lestrarkennslan žį žekktist ekki fyrirbęriš lesblinda. Lesblinda er žaš kallaš žegar lestrarkennsla (sér)menntašra kennara meš gagnreyndum ašferšum skilar nemandanum engum eša óvišunandi įrangri ķ lestri. Nemandinn er žį sagšur lesblindur. Įrangursleysiš alfariš skrįš į nemandann, lesblindunni lķkt viš fatlandi sjśkdóm, sögš mešfędd og jafnvel ęttgeng. Sį, sem er fęddur lesblindur, verši žaš alla ęvi en meš alls kyns rafręnum hękjum og hįtęknibśnaši megi bęta fyrir žennan mešfędda įgalla og gera honum lķfiš bęrilegt. Hann muni žó aldrei standa jafnfętis okkur hinum.
Žetta er skelfilegt - sakfelling fórnarlambsins. Öllu snśiš į hvolf. Skili lestrarkennsla ekki įrangri er öšru um aš kenna en nemandanum. Öll kennsla į aš vera leišsögn til aukinnar žekkingar og skilnings og veršur aš mišast viš forsendur nemandans, aš öšrum kosti er tvķsżnt um įrangur. Į žaš einnig viš um lestrarkennslu. Skili lestrarkennsla ekki ętlušum įrangri žį hentar hśn ekki nemandanum, svarar ekki žörfum hans. Til žess aš nį įrangri veršur aš laga kennsluna aš forsendum nemandans, bęši verklag sem og višfangsefni og gęta žess aš hvort tveggja hęfi žroska hans, reynslu, įhuga og ekki sķst nįmsstķl.
Žaš gengur aldrei upp aš kenna öllum nemendum fęddum į sama įri sömu hluti į sama tķma meš sömu ašferšum og ęltast til žess aš allir skili sama įrangri! Slķkt verklag mį meš réttu kalla einelti. Eineltiš bitnar į žeim nemendum sem tolla ekki į fęribandinu, passa ekki ķ kassana. Meš stöšlušum greinandi - hvaš - er - aš - nemandanum - prófum framleišir kerfiš sannanir um vanhęfni og įgalla žeirra nemenda, sem meš žessu verklagi eru sviknir um kennslu viš hęfi.
Žeir sem flżja inn į vķšar lendur hugans og dvelja ķ dagdraumum, eru greindir meš athyglisbrest, geti žeir ekki į sér setiš og flandri um öšrum til ama eru žeir greindir ofvirkir og žeir, sem ekki nį valdi į lestri į tilteknum tķma meš tilteknum ašferšum, eru greindir lesblindir. Eru žetta sagšir mešfęddir kvillar, jafnvel ęttgengir og ólęknandi. Ekkert af žessu stenst.
Rétt er aš greina mį vanlķšan žessara barna og oft óęskilega hegšun. En skżringin er sś aš žau fį ekki notiš stjórnarskrįrvarins réttar sķns. Žau fį ekki notiš žeirrar verndar og umönnunar sem velferš žeirra krefst né heldur er žeim tryggšur réttur til almennrar menntunar og fręšslu viš sitt hęfi. Samkvęmt 76. grein stjórnarskrįrinnar skal ķ lögum tryggja öllum verndina og réttinn. Vęri žessum nemendum tryggšur stjórnarskrįrvarinn réttur žeirra myndu žeir blómstra. Ķ staš kvilla fyndust nś hęfileikar og ķ staš vandamįla kęmu afrek. Žeir myndu skara framśr į mörgum svišum, ķ ķžróttum, listum, ķ višskiptum, verklegum athöfnum og mannlegum samskiptum. Žeir vęru frumkvöšlar, įręšnir og skapandi athafnamenn, óhręddir aš fara śt fyrir rammann. Og žeir gętu lesiš, lesblinda er nefnilega ekki mešfęddur kvilli. Lesblinda er nafniš sem gefiš er nišurstöšu ótķmabęrrar lestrarkennslu, utan įhugasvišs og meš óvišeigandi ašferšum.

Sumariš įšur en Ari litli įtti aš byrja ķ skólanum sagšist hann ekki geta fariš ķ skóla, hann kynni ekki aš lesa. Fortölur foreldra hjįlpušu ekki. Nokkru sķšar segir hann žetta verši ķ lagi, hann vęri bśinn aš lęra aš lesa. Hvernig fór hann aš? Jś, foreldrar hans höfšu lesiš Andrés Önd fyrir hann einhver misseri og nś fór hann ķ Andrésblöšin og tengdi saman athafnir, yršingar og texta - ķ žessari röš. Žannig lęrši hann aš lesa.


Lesblinda - lesfęlni

Um lęsi segir svo į lesvef H.Ķ.: „Lęrš fęrni. Lestur er ekki ešlislęgur, mešfęddur eiginleiki, heldur lęrš ašgerš og aš žvķ leyti gjörólķkur mįltökunni. Lestur og ritun eru hugvit mannsins og menning lęsis hefur ašeins fylgt hluta mannkynsins ķ nokkra mannsaldra. Flest börn lęra aš lesa įn sérstakrar fyrirhafnar og sum aš žvķ er viršist algjörlega įreynslulaust. Fyrir önnur veršur lestrarnįmiš óyfirstķganleg hindrun og sįrsaukafull reynsla, sem jafnvel markar alla žeirra skólagöngu og lķf ķ heild. Ef um alvarlega erfišleika er aš ręša getur žaš haft ķ för meš sér skert lķfsgęši fyrir viškomandi einstakling. Skilningur og žekking į ešli lestrarerfišleika getur hjįlpaš, ekki ašeins viš aš draga śr alvarleika lestrarerfišleikanna sjįlfra, heldur einnig til aš draga śr žeim afleišingum sem slķkir erfišleikar hafa į lķfsgęši fólks.“ Fyrsta mįlsgrein tilvitnunarinnar segir okkur, aš žaš aš lęra aš lesa sé ekki hluti af mįltökunni. Meš mįltöku viršist žį įtt viš žaš eitt aš nį valdi į tölušu mįli, aš verša talandi, - aš tala sé ešlislęgur, mešfęddur eiginleiki en ekki lęrš ašgerš eša fęrni. Aš lesa sé aftur į móti lęrš ašgerš, ekki ešlislęgur mešfęddur eiginleiki og lestrartakan žvķ gjörólķk mįlökunni. Mįltakan og lestrartakan séu ešlislega ólķk ferli. Viš fęšumst žį raunar talandi og meš vexti og žroska skili fęrnin sér, įn ytri įhrifa eša formlegrar kennslu; aftur į móti sé lesturinn „innflutningsvara,“ viš žurfum aš lęra lestur og er skipulögš lestrarkennsla fyrirferšarmikil į fyrstu įrum skólagöngu. Talfęrni sem sagt mešfędd en lestur žurfi aš lęra. Ég held aš žetta standist ekki. Ég held aš lestur sé ešlislęgur, mešfęddur eiginleiki. Skynfęrni er mešfędd, žaš žarf enginn aš kenna okkur aš sjį eša heyra eša finna sįrsauka. Viš skynjum, upplifum, - lesum umhverfi okkar. Lesturinn gefur skynjunum okkar merkingu, sem viš skrįum ķ huga okkar. Žannig söfnum viš reynslu og žekkingu. Žekkingin er įrangur reynslunnar. Žekkingin, sem viš varšveitum ķ huga okkar, veršur sķšan višmiš į gildi komandi reynslu. Žvķ meira sem viš varšveitum af hagnżtri skynreynslu, žeim mun skynsamari veršum viš, - og lęsari į lķfiš. Žannig žjįlfum viš grundvöll allrar lestrarfęrni įn kennslu. Meš öšrum oršum, lesfęrni allra einstaklinga į lķfiš og umhverfi sitt er žeim mešfędd, sammannlegur eiginleiki óhįšur tķma og rśmi. Öšru mįli gegnir meš talmįliš. Ef mįltakan vęri okkur ešlislęgur, mešfęddur eiginleiki, žį vęri um aš ręša tegundareinkenni mannsins og tegundin mašur myndi žį tala eitt og sama tungumįliš. Önnur mįlsgrein tilvitnunarinnar hittir naglan į höfušiš. Börn lęra almennt aš lesa texta meš sķnu lagi og įreynslulķtiš. Erfišleikarnir koma upp žegar um skipulagša, tķmasetta lestrarkennslu er aš ręša. Žvinguš lestrarkennsla getur mistekist, lestrarnįmiš oršiš „óyfirstķganleg hindrun og sįrsaukafull reynsla,“ nišurstašan kölluš lesblinda, sögš mešfędd og ęttgeng. Slķk reynsla markar alla skólagöngu og skeršir lķfsgęši. Nišurlęging, aušmżking og sįrsauki tengjast texta og lestri, žau tapa og hlķta dómi. Tapararnir foršast texta og lestur, reyna aš fela vanmįtt sinn og foršast aš lįta reyna į žennan meinta įgalla. Lesblinda er lestrarfęlni – fóbķa – „HHFS“ barna vegna sįrsaukafullrar, aušmżkjandi lestrarkennslu.


Mega rįšherrar ljśga?

Undanfarnar vikur og mįnuši hafa oršiš nokkrar umręšur um sannsögli rįšherra og rįšvendni svo og um įbyrgš forstöšumanna rķkisstofnana er snżr aš žvķ aš halda kostnaši innan fjįrlagaheimilda. Rįšherrar hafa veriš sakašir um aš ljśga aš žingi og žjóš og rįšvandir žingmenn hafa talaš um aš reka žyrfti śr starfi žį forstöšumenn rķkisstofnana sem fara fram yfir į fjįrlögum. Žessi umręša snertir mig ónotalega žar sem ég hef oršiš illilega fyrir baršinu į órįšvöndum og ósannsöglum rįšherrum og embęttismönnum. Örlagavaldar mķnir lugu aš žjóšinni, lugu aš žingheimi og lugu fyrir dómi. Žjóšin trśši lygunum, žingiš varši lygarnar og dómstóllinn engdist. Mér var innrętt djśp viršing fyrir mannkostum žeirra og hęfni sem kjörnir vęru og skipašir til forsjįr okkur fįrįšum almśanum. Rętur žeirrar innrętingar tóra enn žótt mjög hafi stofninn skekist og laufskrśšiš falliš į vegferš minni um mannheima, žį einkum viš kynni mķn af stjórnmįlum og opinberri stjórnsżslu. Viš bśum aš sögn viš žrķskiptingu valdsins og ašskilnaš ķ löggjafarvald, framkvęmdavald og dómsvald. Löggjafinn setur samfélaginu lög, framkvęmdavaldiš sér um aš lögum sé framfylgt og dómsvaldiš įkvaršar lögmęti gjörša okkar og žį višurlög viš frįvikum ef finnast. En er žetta svo, virkar žessi öryggisventill lżšręšisins, - žrķskipting valdsins? Žjóšin kżs fulltrśa sķna til setu į Alžingi. Kosnir eru frambjóšendur, sem stjórnir og rįš stjórnmįlaflokka hafa samžykkt aš megi setjast į žing. Meš röšun frambjóšenda į lista hafa stjórnmįlaflokkarnir žvķ žrengt mjög aš kosningarrétti almennings, réttinum til aš velja sér fulltrśa į žing. Meš röšun į lista eru 40 – 50 žingsęti af 63 žegar mönnuš og žau sem eftir eru verša setin af einhverjum žeim, sem flokkarnir hafa įkvešiš aš kjósendur megi velja į milli. Aš kosningum loknum er mynduš rķkisstjórn. Oftast eru žaš formenn tveggja eša žriggja stęrstu flokkanna į žingi, flokksforingjar meirihluta žingmanna, sem mynda meirihlutastjórn. Aš venju setjast kjörnir žingmenn ķ rįšherrastólana og gegna žannig tveimur störfum. Žar meš er sjįlfstęši löggjafarvaldsins falliš. Forystumenn stjórnmįlaflokkanna velja sér flokksbręšur til žingsetu og rįšherra śr žingliši. Rįšherrar og embęttiskerfiš taka sķšan aš sér löggjafarvaldiš, žannig aš lagafrumvörp eru undirbśin og frįgengin af stjórnarrįšinu, samžykkt ķ rķkisstjórn, kynnt ķ žingflokkum stjórnarflokkanna og keyrš ķ gegnum Alžingi. Séu stjórnarrįšsmenn ósįttir viš lagasetninguna mį jafnvel tefja framkvęmd laganna meš įkvęšum ķ reglugeršum. Löggjafarvaldiš er sem sagt ķ höndum rįšherra og embęttismanna stjórnarrįšsins. En hvaš meš dómsvaldiš? Er žaš óhįš valdastofnun sem almenningur getur treyst? Kjósum viš okkur dómara? Nei, forystumenn stjórnmįlaflokkanna, sem komnir eru ķ rįšherrastóla, velja sér dómara ķ hęstarétt sem hérašsdóm. Hver er žį oršin staša lżšręšisins og žrķskiptingar valdsins žegar stofnanir og forysta rķkisstyrktra stjórnmįlaflokka įkveša hverjir megi verša žingmenn, hverjir skuli verša rįšherrar og hverjir komist ķ dómaraembętti? Foringjarnir setjast sjįlfir ķ rįšherrastóla og velja meš sér trausta flokksmenn. Framkvęmdavaldiš segir sķšan Alžingi fyrir verkum og velur dómara į bęši dómsstig. Viš žessar ašstęšur fara öflugir flokksgęšingar sķnu fram, jafnvel į svig viš almennt velsęmi, sem og lög og reglur. Žó almenningi ofbjóši framganga žeirra žurfa žeir engu aš kvķša, flokksbręšur žeirra og samherjar į žingi slį um žį skjaldborg og finna žeim sķšan feit embętti, t.d. sem bankastjórar, forstöšumenn rķkisstofnana eša sendiherrar. Einhverjir žingmanna vilja reka forstöšumenn rķkisstofnana fari žeir fram śr fjįrlögum. Lķtum į dęmi. Alžingi setur nįkvęm lög um grunnskóla rķkisins. Fyrirkomulag skólahalds er nįnar śtfęrt ķ reglugeršum, nįmstilhögun ķ nįmsskrį. Kostnašur viš kennslu ręšst ķ kjarasamningum. Aš fyrirmęlum og forsendum gefnum, reiknar forstöšumašur śt heildarkostnaš rķkisins viš framkvęmd laganna og skilar inn ķ viškomandi rįšuneyti sem tillögu til fjįrlaga. Rįšuneyti ber aš skila raunhęfum nišurstöšum forstöšumanns til fjįrlaganefndar en žį gerist žaš aš hękkun śtgjalda į milli įra žykir of mikil og rįšuneytiš lękkar nišurstöšutölu forstöšumanns um 10%. Stjórnarlišar ķ fjįrlaganefnd trśa fjįrlagatillögum śr rįšuneyti rįšherra sķns og telja sig tryggja lögbošna framkvęmd skólastarfs meš samžykkt žeirra. Framkvęmd stendur óhögguš en fjįrveiting skorin nišur um 10%. Óhjįkvęmileg afleišing er framśrkeyrsla upp į rśm 11%, sem sķšan er höfš til marks um órįšsķu forstöšumanns og óhlżšni viš fjįrlög! Žaš er varla hlutverk framkvęmdavaldsins aš hindra framkvęmd lögbošinnar almannažjónustu meš óraunhęfum fjįrlagatillögum eša tefja gildistöku laga meš įkvęšum ķ reglugeršum. Ef framkvęmdavald og fjįrlaganefnd valda hlutverki sķnu žarf engan aš reka; en verši žeim į mistök eša misgjöršir mį alltaf kenna öšrum um og jafnvel refsa meš brottvķsun.

Er lesblinda ķ ęttinni?

Lestrarfręšingar Hįskóla Ķslands segja okkur aš lestur sé ekki ešlislęgur, mešfęddur eiginleiki, heldur lęrš ašgerš og aš žvķ leyti gjórólķkur mįltökunni. Meš mįltöku er žį vęntanlega įtt viš žaš aš verša talandi. Aš verša talandi er žį sagšur ešlislęgur eiginleiki, eitthvaš sem ekki žarf aš lęra, eitthvaš sem er okkur įskapaš og mešfętt. Lesturinn aftur į móti segja žeir vera lęrša ašgerš, fęrni sem ekki er mešfędd eša ešlislęg, fęrni sem veršur aš kenna og lęra. Ég held aš žetta geti ekki stašist. Mįltakan, sem žaš aš verša talandi, getur varla veriš ešlislęgur mešfęddur eiginleiki en lesturinn einhver ešlislega óskyld ašgerš eša fęrni sem žarf aš lęra. Tungumįliš er okkur ekki mešfęddur eiginleiki sem viš uppgötvum ķ fyllingu tķmans, tungumįliš er uppfinning, manngert verkfęri hannaš til samskipta. Viš tjįum hug okkar meš hljóšmyndum, tölušu mįli, og varšveitum sķšan hljóšmyndirnar meš sjónmyndum, ritušu mįli. Ég held žvķ fram aš mįltakan rśmi žaš aš skilja męlt mįl og ritaš og geta tjįš sig ķ ręšu og riti. Aš verša talandi og žaš aš verša lęs séu žvķ tvö stig mįltökunnar. Börn lęra aš tala ķ samskiptum viš fjölskyldu og vini og almennt įn formlegrar kennslu. Framvinda „nįmsins“ ręšst mjög af atgervi nemandans og tekur žaš börn mislangan tķma aš verša altalandi, sem alkunna er og lķtt um fengist. Lestrarkennslan er aftur į móti formleg, skipulögš og į höndum sérfręšinga, alvöru kennsla og įrangur męldur reglulega. Viš lestrarkennslu viršist mun sķšur tekiš miš af atgervi nemandans, mjög lagt upp śr žvķ aš nį settum aldurstengdum markmišum į tilsettum tķma og gangi žaš ekki eftir er hafin rannsókn į nemandanum og leit aš mešfęddum įgöllum, svo sem lesblindu eša athyglisbresti. Tungumįliš er sem sagt uppfinning, verkfęri, sem veršur til viš mannleg samskipti, til mannlegra samskipta og vex og žróast viš notkun. Hvaš nś ef tungumįliš vęri mannkyni ešlislęgur, mešfęddur eiginleiki, sem vöxtur og žroski kveikti, rétt eins og skynfęrni eša kynžroska, myndu žį ekki allir jaršarbśar tala eitt og sama tungumįliš? Nei, tungumįliš er ekki ešlislęgur mešfęddur eiginleiki, žaš er manngert verkfęri sem finnst ķ mörg žśsund mismunandi śtfęrslum. Žjóšerni okkar og mįlumhverfi ręšur žvķ į hvaša tungumįli viš veršum talandi og getum viš sķšan lęrt fleiri tungumįl eftir žörfum. Af nógu er aš taka. En hvaš veldur žvķ aš sumir eiga erfitt meš aš lęra aš lesa? Įttu žeir lķka erfitt meš aš lęra aš tala? Nei, žeir sem sagšir eru lesblindir eru almennt vel mįli farnir. Engir erfišleikar meš męlt mįl, hljóšun eša hljóškerfi. Er žį ešlismunur į hlustun og tali annars vegar og lestri og ritun hins vegar, aš lęra aš tala og aš lęra aš lesa? Er lestur žį gjörólķkur mįltökunni? Nei, lesturinn er lokakafli mįltökunnar en žaš er ešlismunur į kennsluašferšum sem almennt tķškast viš talkennsluna annars vegar og lestrarkennsluna hins vegar. Talkennslan er óformleg, tekur miš af žroska nemandans, fer fram į öryggissvęši hans og stjórnast af hlżju, hvatningu og hrósi fjölskyldu og umhverfis; lestrarkennslan er formleg, tekur miš af fęšingardegi nemandans, fer fram utan öryggissvęšisins og stjórnast af kröfum, ögun og ašfinnslum kerfisins. Börnin, sem nį ekki aš nżta sér ašferšir lestrarkennslunnar viš framandi ašstęšur, verša ringluš, hrędd og kvķšin og įrangursleysiš er kallaš lesblinda og sagt mešfęddur, ęttgengur og ólęknandi kvilli. Ég held žvķ fram aš lesblinda sé ekki mešfędd, ekki ęttgeng og ekki įgalli, lesblinda sé nafn yfir afrakstur misheppnašrar lestrarkennslu. Athyglinni er beint aš nemandanum, hvaš sé aš honum, hvort lesblinda finnist ķ ęttinni – ķ staš žess aš lķta į framkvęmdina; tķma, (aldur nemandans), stašsetningu, (utan öryggissvęšisins), kennsluašferšir, (hljóšlestur), kennslugögn, (tvķvķš tįkn og texta). Viš vitum aš sumir hugsa ķ žrķvķšum myndum; sjį myndir ķ huga sér eins og žeir séu aš horfa ķ kringum sig, ašrir hugsa ķ oršum; tala nįnast viš sjįlfa sig ķ huganum – og stundum heyrum viš žį hugsa upphįtt. Žeir, sem hugsa ķ myndum, eiga gjarnan erfitt meš aš lęra lestur meš žeim ašferšum, sem almennt eru notašar ķ skólum. Hljóšmyndir einstakra tįkna, (bókstafa), rugla žį ķ rķminu, hljóšmyndir orša eru merkingarlausar įn tengingar viš myndręna reynslu og festast žvķ illa ķ minni. Višvarandi įrangursleysi og mistök valda vanlķšan og kvķša, brjóta nišur sjįlfstraust og ekki bętir žaš śr ef nemandinn fer ķ sérkennslu 2-3 ķ viku śr žeim tķmum žar sem hann stendur sig annars best. Nišurstašan af žessu verklagi er sögš mešfędd lesblinda. Eftir 10 įra basl ķ gegnum grunnskólann er žrišjungur drengja ófęr um aš lesa sér aš gagni. Žeir eru ekki žjakašir af mešfęddri, ęttgengri lesblindu, žeir eru žjakašir af lesfęlni, lesfobķu eftir kvķšann, kvölina, aušmżkinguna og nišurlęginguna sem žeir hafa oršiš aš žola į žrautagöngu sinni gegnum grunnskólann. Mešfęddir įgallar verša ekki bęttir – en veitta įverka mį gręša og „lesblindir“ geta sannarlega lęrt aš lesa.


Dżrkeypt sóun hęfileika.

Skólaįriš 2011-2012 voru 27,5% ķslenskra grunnskólanema ķ sérkennslu og var lķtill munur į milli įrganga. Ekki liggja fyrir tölur um heildarkostnaš af sérkennslunni utan Reykjavķkur, en žar var hann įętlašur um eitt žśsund og žrjś hundruš milljónir króna, (1.300.287.000,00 kr.), įriš 2012.
Mį žį ętla kostnaš vegna sérkennslu į landinu öllu um 3,9 milljarša į įri.
Sérkennslu viršist einkum ętlaš aš męta sértękum nįmserfišleikum svo sem lesblindu, athyglisbresti og ofvirkni, en einnig er žar gripiš til gešlyfja til aš bęta stöšu žeirra sem sagšir eru ofvirkir og/eša meš athyglisbrest.
Kostnašur vegna gešlyfja, sem börnum, (og fulloršnum), sem eru sögš vera meš athyglisbrest og ofvirkni, eru gefin, fer ört vaxandi og er nś vęntanlega um milljaršur króna, (hlutur Sjśkratrygginga Ķslands).
Įrangurinn er ekki įsęttanlegur ef um fjóršungur drengja les sér ekki aš gagni viš lok grunnskóla og ę fleiri žarfnast gešlyfja viš athyglisbresti og ofvirkni į fulloršinsaldri.

Lesblinda er ekki mešfędd, ekki sjśkdómur eša óbętanlegur įgalli; lesblindan er eiginlega veittur įverki, afleišing misheppnašrar lestrarkennslu.
En žaš mį bęta skašann, hreinsa sįriš, heila meiniš og kenna lesturinn meš ašferšum sem falla aš nįmsstķl hins „lesblinda.“ Žaš er sem sagt hęgt aš „leišrétta“ lesblinduna.
Meš žvķ aš leggja lestrarkennsluna frį upphafi aš nįmsstķl og žroska nemenda, er hęgt aš fyrirbyggja aš žeir villist śt ķ lesblindufeniš og sitji žar.

Af žeirri fjįrhęš sem variš er til sérkennslu mį ętla aš verulegur hluti fari til lestrarkennslu „lesblindra.“ Meš žvķ aš leišrétta įunna lesblindu og fyrirbyggja sķšan frekari „lesblinduframleišslu“ mį spara gķfurlegar fjįrhęšir ķ sérkennslu. Björgum fyrst žeim, sem eru aš ljśka grunnskólanįmi, og vinnum sķšan frį bįšum endum, leišréttum žį eldri og fyrirbyggjum aš yngri börnin lendi ķ lesblindunni. Žannig mį fękka sérkennslunemendum um 70-90% og fęra fjįrmuni śr marvašatrošslu sérkennslunnar yfir ķ flugsund og jafnvel dżfingar!
Lķfsglöšum, spurulum og skapandi ungmennum į ekki aš gefa gešlyf, aš undangenginni „gešröskunargreiningu,“ til aš aušvelda ašlögun žeirra aš samfélagi išnbyltingarinnar. Žau žurfa viršingu og traust til aš skapa žaš samfélag framtķšarinnar, sem viš sjįum ekki fyrir.
Flytjum fjįrmuni frį sérkennslu til žróunar og umbóta. Komum lesblindum til bjargar, bętum lestrarkennsluna og tryggjum öllum lestrarfęrni į žeirra eigin forsendum. Leggjum žannig lesblinduhugtakiš af.
Lögum kennsluašferšir og kennsluhętti aš hęfni hvers og eins og gefum öllum kost į aš njóta sértękra hęfileika sinna, hvort sem nįmsstķll žeirra er „VHSH“ eša „HHFS“ (vinsti heila sitja og hlusta eša hęgri heila fara og skoša). Žannig mį śtrżma ofvirknigreiningum og gešlyfjagjöfum fullfrķskra barna og unglinga. Ritalķn gerir aldrei hęgri heila barn aš vinstri heila barni, sem betur fer, en getur komiš ķ veg fyrir aš hęgri heila barn blómstri og njóti einstakra hęfileika sinna.
Sinnum sķšan žeim sem sannlega žurfa į sérkennslu aš halda vegna greinanlegra fatlana og žeim, sannanlega veiku einstaklingum, sem ofvirknigreiningar og gešlyfjagjafir hafa brugšist og komiš ķ veg fyrir aš fengju raunverulega śrbót meina sinna.
Gefum framtķšinni skóla įn tapara og skóla įn lyfja; skóla sköpunar og lķfsgleši.


Vį ķ véum?

Skólabörn eiga stundum erfitt meš aš lęra sporin og finna taktinn ķ menntavalsinum. Geta žį veriš dofin og dreymin eša śthverf og ógnandi skólastarfinu.
Greining į vandanum leišir gjarnan ķ ljós aš börnin séu haldin athyglisbresti, ADD, eša athyglisbresti meš ofvirkni, ADHD. Viš slķkum röskunum finnast lyf sem sögš eru virka, – eru žaš gešlyf og er žvķ um gešraskanir aš ręša. Algengasta lyfiš viš žessum röskunum er ritalķn, (methylphenidat.)
Finni barniš fyrir depurš, kvķša eša žunglyndi, mį bęta žar śr meš „glešipillum“ og hugmyndaflug – myndręnt sem hljóšręnt – mį slį nišur meš gešklofalyfi!

Žaš getur ekki veriš heilbrigt aš sjśkdómsgreina börn sem fljóta ekki fyrirhafnarlķtiš eftir flęšilķnu skólakerfisins og slį sķšan į sjįlfstęši žeirra, frumkvęši og lķfskraft meš lamandi blöndu gešlyfja.
Įrgangarašaš hlżšnikerfi skyldunįmsins brżtur žannig nišur frumkvęši og sköpunargleši žeirra nemenda sem illa una einslitri, stašlašri ķtrošslu.

Nįmsstķll barna er mismunandi. Mörg una almennu uppleggi skólans. Žau hugsa ķ/meš oršum. Öšrum hentar betur myndręn framsetning – žau hugsa ķ myndum. Svo eru žau – gjarnan myndręn – sem geta ekki hugsaš nema aš vera į hreyfingu.
Žaš eru einkum myndręn börn meš rķka hreyfižörf sem eru greind meš gešraskanir, (annars mętti ekki gefa žeim gešlyf?), og sett į ritalķn.

Mešal žeirra, sem ašhyllast slķk vinnubrögš, er žvķ haldiš fram aš ADHD sé alvarlegur sjśkdómur, enginn gešsjśkdómur sem hrjįi börn sé jafn vel rannsakašur og ofvirkni og aš meira sé vitaš um verkan ritalķns į börn en öll önnur gešlyf sem žeim eru gefin.
Žį er einnig varaš viš żmsum sértrśarsöfnušum og einstaklingum sem ekki séu vandir aš viršingu sinni og reyni meš lygum, rangfęrslum og śtśrsnśningi į rannsóknarnišurstöšum aš sį vafa um ritalķn og verkan žess.

Lyfjafręšin segir okkur aftur į móti, aš žaš sé ekki žekkt hvaš valdi ADHD né heldur hvernig methylphenidat og önnur sambęrileg lyf verki į sjśkdóminn. Žó sé žaš vitaš aš žessi efni leiši til aukinna įhrifa taugabošefnanna dópamķns, noradrenalķns og serótónķns ķ mištaugakerfinu.

ADHD samtökin halda žvķ fram aš ADHD sé taugažroskaröskun, sem komi yfirleitt fram fyrir 7 įra aldur, orsakir séu ķ flestum tilfellum lķffręšilegar og rannsóknir bendi til truflana ķ bošefnakerfi heila er snżr aš stjórn hegšunar.
Samtökin segja ADHD ekki sjśkdóm og žvķ śtilokaš aš lękna, en draga megi śr einkennum og halda ķ skefjum.

Ķ Lęknablašinu hefur komiš fram, aš fjölgun įvķsana į methylphenidat į tķmabilinu 2003-2012 hafi numiš 160% hjį börnum og 480% hjį fulloršnum.
Methylphenidat er sagt mjög hęttulegt lyf vegna žeirrar miklu fķknar sem žaš getur valdiš. Žaš sé misnotaš af nokkur hundruš sprautufķklum hér į landi og öšrum hópi sem sé sennilega mun stęrri og taki lyfiš inn eša ķ nefiš.

Žį er žaš athyglisvert aš įriš 2012 nam notkun methylfenidata hér į landi 17,4 skömmtum į dag fyrir hverja 1000 ķbśa samanboriš viš 6,7 ķ Noregi, 7,0 ķ Danmörku og 7,7 ķ Svķžjóš.
Į sama tķma er ritalķn oršiš vinsęlast fķkniefni sprautufķkla į Ķslandi!


Betri skóli kostar minna.


Undanfarin misseri hefur nokkur umręša oršiš um sérkennslu ķ skólum landsins. Vakti žaš athygli aš 27,5% grunnskólanema voru ķ sérkennslu og var lķtill munur į milli įrganga. Ekki liggja fyrir tölur um kostnaš einstakra sveitarfélaga af sérkennslunni en kostnašur Reykjavķkurborgar af sérkennslu ķ grunnskólum var įętlašur um eitt žśsund og žrjś hundruš milljónir króna, (1.300.287.000,00 kr.), į skólaįrinu.
Heildarfjöldi sérkennslunemenda ķ grunnskólum borgarinnar var um 3700 og kostnašur į sérkennslunemananda žį aš mešaltali um 350 žśsund krónur į įri.
Rętt var um tilgang og įrangur sérkennslunnar og žį einkum horft til lestrarfęrni nemenda.
Kom fram, aš um 23,2% 15 įra drengja og 9% stślkna gętu ekki lesiš sér aš gagni viš lok grunnskóla.
Ętla mį aš nemendur, sem ekki geta lesiš sér aš gagni, njóti sérkennslu og gęti žį ólęs nemandi kostaš um 350 žśsund krónur į įri hverju ķ sérkennslu, eša um 3,5 milljónir į tķu įra skólaferli.
Rķki jöfnušur ķ skólamįlum hér į landi mį ętla kostnaš vegna sérkennslu į landinu öllu um 3,9 milljarša į įri.
Ljóst er aš įrangur almennrar lestrarkennslu er óvišunandi og viršist sérkennslan ekki duga til śrbóta žar sem um fjóršungur 15 įra drengja ķ grunnskólum Reykjavķkur er talinn ófęr um aš lesa sér aš gagni.
Sérkennslu viršist einkum ętlaš aš męta sértękum nįmserfišleikum svo sem lesblindu, athyglisbresti og ofvirkni, en einnig er žar gripiš til lyfja, gešlyfja, til aš bęta stöšu žeirra sem sagšir eru ofvirkir og/eša meš athyglisbrest.
Kostnašur vegna gešlyfja, sem börnum, (og fulloršnum), sem eru sögš vera meš athyglisbrest og ofvirkni, eru gefin, fer ört vaxandi og er nś vęntanlega um milljaršur króna, (hlutur Sjśkratrygginga Ķslands).
Beinn og óbeinn kostnašur rķkis og sveitarfélaga af žvķ aš bregšast viš meintum nįmserfišleikum grunnskólanemenda viršist žvķ oršinn vel į fimmta milljarš króna į įri. Įrangurinn getur varla talist įsęttanlegur ef um fjóršungur drengja getur ekki lesiš sér aš gagni viš lok grunnskóla og žeim fjölgar sķfellt sem žarfnast gešlyfja viš athyglisbresti og ofvirkni į fulloršinsaldri.

Lesblinda er ekki mešfędd, ekki sjśkdómur, ekki óbętanlegur įgalli; lesblindan er eiginlega veittur įverki, afleišing misheppnašrar lestrarkennslu.
En žaš er hęgt aš bęta skašann, hreinsa sįriš, heila meiniš og kenna lesturinn meš ašferšum sem falla aš nįmsstķl hins "lesblinda." Žaš er sem sagt hęgt aš "leišrétta" lesblinduna.
Mikilvęgara er žó, aš meš žvķ aš leggja lestrarkennsluna frį upphafi aš nįmsstķl og žroska nemenda, er hęgt aš fyrirbyggja aš žeir villist śt ķ lesblindufeniš og sitji žar fastir.
Hér er žvķ hęgt aš gjörbreyta lķfi "lesblindra" ungmenna og forša žeim yngstu frį feninu og draga um leiš śr rekstrarkostnaši grunnskólans.
Af žeirri fjįrhęš sem variš er til sérkennslu mį ętla aš verulegur hluti fari til lestrarkennslu "lesblindra." Meš žvķ aš leišrétta įunna lesblindu og fyrirbyggja sķšan frekari "lesblinduframleišslu" mį žvķ spara gķfurlegar fjįrhęšir ķ sérkennslu og bęta um leiš įrangur skólastarfs og almennrar kennslu. Ešlilegt vęri aš bjarga fyrst žeim, sem eru aš ljśka grunnskólanįmi, og vinna sķšan frį bįšum endum, leišrétta žį eldri og fyrirbyggja aš yngri börnin lendi ķ lesblindunni.
Žó mikilvęgt sé aš draga śr kostnaši er žaš ekki markmišiš, heldur hitt aš gera ungum snillingum skólagönguna įnęgjulega og koma žeim heilum og skapandi śt ķ lķfiš. Žaš mį fękka sérkennslunemendum um 70-90% og fęra hundruš, jafnvel žśsundir milljóna śr marvašatrošslu sérkennslunnar yfir ķ flugsund og jafnvel dżfingar!
Lķfsglöšum, spurulum og skapandi ungmennum žarf ekki aš gefa gešlyf, aš undangenginni "gešröskunargreiningu," til aš aušvelda ašlögun žeirra aš samfélagi išnbyltingarinnar. Žau žurfa viršingu og traust til aš skapa žaš samfélag framtķšarinnar, sem viš sjįum ekki fyrir.
Viš getum žegar hafist handa. Lękkum framlög til sérkennslu um 2-10%, allt eftir stęrš sveitarfélags. Verjum žessum peningum til žróunar og umbóta. Komum lesblindum til bjargar, bętum sķšan lestrarkennsluna og tryggjum öllum lestrarfęrni į žeim tķma og meš žeim ašferšum sem hverjum hentar. Leggjum žannig lesblinduhugtakiš af.
Lögum kennsluašferšir og kennsluhętti aš gerš og getu hvers og eins og gefum öllum kost į aš njóta sértękra hęfileika sinna, hvort sem nįmsstķll žeirra er "VHSH" eša "HHFS" (vinsti heila sitja og hlusta eša hęgri heila fara og skoša). Žannig mį śtrżma ofvirknigreiningum og gešlyfjagjöfum fullfrķskra barna og unglinga. Ritalķn gerir aldrei hęgri heila barn aš vinstri heila barni en getur komiš ķ veg fyrir aš hęgri heila barn blómstri og njóti einstakra hęfileika sinna.
Sinnum sķšan žeim sem sannarlega žurfa į sérkennslu aš halda vegna greinanlegra fatlana og žeim, sannanlega veiku einstaklingum, sem ofvirknigreiningar og gešlyfjagjafir hafa brugšist og komiš ķ veg fyrir aš fengju raunverulega śrbót meina sinna.
Į fįum įrum getum viš breytt grunnskólanum ķ skóla įn tapara og skóla įn lyfja, - og sparaš milljarša!


Uppeldi eša skólun

Žroskahraši barna er mjög misjafn er hreyfifęrni og mįltöku varšar en hefur varla forspįrgildi um hęfni fullvaxta einstaklings.
Foreldrar fylgja ekki stašlašri uppeldisįętlun žar sem öllum börnum eru ętluš sömu verkefni og sama geta ķ hverri viku eša mįnuši tališ frį fęšingardegi. Af įstśš og umhyggju virša žau žroska og getu hvers og eins barna sinna, dįst aš framförum žeirra og afrekum og hvetja žau til frekari dįša.
Į sķšustu öld töldu lestrarfręšingar aš margir, (og jafnvel flestir), lesblindir ęttu žaš sameiginlegt aš hafa aldrei skrišiš. Var žį lesblindum į öllum aldri bošiš upp į skrišnįmskeiš sem liš ķ lesblindumešferš.
En hvaš gera börn sem ekki skrķša? Annaš af tvennu, žau fara aš ganga,(hlaupa yfir skrišiš), eša žau sitja og aka sér į rassinum. Ķ bįšum tilfellum eru žau komin ķ lóšrétta/upprétta stöšu og myndręn skynjun, myndvinnsla og myndhugsun er žį komin į allt annaš notkunarstig en hjį žeim, sem ennžį skrķša. Myndvinnsla tengist hęgra heilahveli, sjónstöšvum heilans, sem veršur žį virkara en hjį žeim sem ennžį skrķša.
Žaš viršist fara saman aš žeir sem eru žannig fljótir til aš virkja sjónstöšvarnar varšveiti betur žann hęfileika aš upplifa hugsun ķ žrķvķšum myndum. Drengir una sér oft viš tęknileikföng og sżna snilli sķna og hugmyndaflug t.d. er žeir föndra meš legokubba.
Myndhugsušir eru gjarnan örvhentir, örfęttir og vinstra auga žeirra getur veriš žaš rķkjandi.
Ari hugsar ķ myndum, er meš rķkjandi vinstri virkni, bęši verklag og sjón, getur veriš fyrirferšarmikill og truflandi og višbrögš hans og uppįtęki eru öšrum oft į tķšum óskiljanleg.
Bjössi hugsar ķ oršum, er žęgur, hlżšinn og fyrirsjįanlegur, ašhefst ekkert įn leyfis og kemur sjaldan į óvart. Allt mannlegt er žeim sameiginlegt, żmiss konar reynsla og atferli ašskilur žį og einstakir eru žeir sem persónur. Uppeldi žeirra snżr fyrst og fremst aš mannlegu ešli, aš žroska sammannlega eiginleika, aš ala upp góšar manneskjur.
Žegar žeir koma ķ skólann er fęšingarįriš einu upplżsingarnar um žį sem skólinn tekur miš af žegar žeim eru ętluš nįmsleg višfangsefni. Öllum fęddum į sama įri er nś ętlaš aš lęra žaš sama į sama tķma, meš sama įrangri.
Nęstu tķu įrin tilheyra žeir flęšilķnu skólakerfisins, tolla vonandi į fęribandinu og passa ķ kassana viš śtskipun.
Ķ haust hófu um 4500 börn skólagöngu. Aš lķfaldri er mögulegur eins įrs aldursmunur ķ įrganginum, eša 20% og ętla mį aš ķ hópnum megi finna allt aš 3ja įra mun ķ almennum žroska – žroskamunurinn fer vaxandi og gęti orši 4 til 5 įr viš 12 – 14 įra aldur.
Allir hljóta aš sjį aš žetta er algerlega gališ. Meš žessu hįttalagi glötum viš hęfileikafólki, žeim sem žurfa aldrei aš hafa fyrir neinu og lęra ekki aš nįm er vinna. Viš höfnum sértękum hęfileikum, bjóšum žeim ekki ögrandi višfangsefni og ölum į ranghugmyndum nemenda um eigin hęfni.
Ķ žetta kerfi er innbyggt einelti. Vanmat, aušmżkingar og ašhlįtur brżtur fólk nišur og hrekur śr nįmi.


Er sérkennsla sérkennsla?


Almenn kennsla leišir til almennrar menntunar en sérkennsla til öšruvķsi menntunar, sérstakrar menntunar. Nįmsįrangur nemenda ķ almennri kennslu er misjafn, žeir nį misgóšum tökum į nįmsefninu, sumir sżna jafnvel alls óvišunandi įrangur. Um slķka nišurstöšu mį aldrei fjalla sem sérkennslu, (sérstaka menntun), eša segja aš nemandinn hafi meš henni komiš sér upp sérkennslužörf, ž.e. žurfi į sérkennslu, (sérstakri kennslu), aš halda til žess aš nį višunandi tökum į almennu nįmsefni.
Žessi nemandi žarf ekki sérkennslu, hann hefši žurft meiri og betri almenna kennslu en žarfnast nś ašstošar og endurvinnslu, aukakennslu, hjįlpar- eša stušningskennslu.
Žeir nemendur, sem vegna fötlunar sinnar geta ekki nżtt sér almenna kennslu, eiga rétt til sérstakrar kennslu viš sitt hęfi. Žaš er sérkennsla; önnur markmiš, ólķkt nįmsefni, umgjörš og ašferšir. Sérkennsla er ekki ašferšin til aš tryggja ófötlušum nemendum višunandi įrangur ķ almennu grunnskólanįmi.

Sérkennslužörf.

Einhver skilgreinanleg įstęša veldur žvķ aš nemendur eru ófęrir um aš tileinka sér nįmsefni almennrar grunnskólakennslu į višunandi hįtt og sér aš gagni. Sérstök kennsla, sérkennsla, er žį leišin til aš tryggja žeim žann žroska sem er žeim mögulegur. Žeir njóta jafnréttis ķ nįmi žegar žeim er svo mismunaš aš višfangsefni séu viš žeirra hęfi en ekki žau sömu og annarra. Žannig sjį žeir įrangur erfišis sķns, upplifa sigra og öšlast sjįlfstraust. Žeir žarfnast sérkennslu vegna fötlunar sinnar og til aš tryggja lagalegan rétt žeirra til kennslu „ ... ķ sem fyllstu samręmi viš ešli og žarfir ...“ er stušli aš „ ... alhliša žroska, heilbrigši og menntun hvers og eins ...“ veršur aš halda fast viš žessa žröngu skilgreiningu hugtaksins sérkennsla.
En framkvęmdin hefur oršiš önnur. Allt frį nķunda įratugnum er įhrifa grunnskólalaganna fer aš gęta, sveigšu stjórnvöld og skólar frį fyrirmęlum žeirra, einkum er varšar greiningar sérkennslunemenda.
Er nś svo komiš aš tęp 30% grunnskólanema eru ķ sérkennslu og um helmingur žeirra įn formlegrar greiningar!
Į nķunda įratugnum žótti žaš óhęfa aš ętla 2-3% nemenda sérkennslu, jafnvel žótt greiningar į vanda žeirra lęgju fyrir.
Nś eru fötlušu sérkennslubörnin, 3-4 prósentin, kaffęrš af fimm til sexföldum fjölda sķnum af „sérkennslunżbśum,“ sem ekki eru fatlašir, en eiga ķ erfišleikum ķ nįmi og žarfnast hjįlpar. Vandi žessara nemenda er annar en žeirra fötlušu. Žeir žarfnast vissulega ašstošar og öflug ašstoš skilar žeim gjarnan vel įleišis ķ nįmi, en žaš er ekki sérkennsla.
Ef góšur fjóršungur nemenda ķ almennu grunnskólanįmi nęr ekki višunandi įrangri, žį er eitthvaš aš. Skólinn bendir į nemandann; žessi žarfnast sérkennslu. Slķk „sérkennsla“ ber jafnan įrangur og meš žvķ aš męta meintri sérkennslužörf er henni jafnframt eytt!
Er rétt aš ašgreina og stimpla um fjóršung nemenda sem misstķga sig ķ menntavalsinum?
Hvaš meš aš leita višeigandi lausna, jafnvel meš nżbreytni ķ skólastarfi?
Viš megum ekki stefna framtķš saklausra barna ķ hęttu meš žvķ aš senda žau ķ sérkennslu žegar allt sem žau žarfnast er sś almenna kennsla, sem alžingismenn töldu sig tryggja žeim meš samžykkt markmišsgreinar grunnskólalaganna.


Ešlismunur lķfsleikni- og starfsmennta.

Hlutverk grunnskólans er uppeldi og mótun; aš laša fram mannlega eiginleika sem žeir lifna og birtast, – žroska žį og móta til hęfileika og fęrni, einstaklingum og samfélagi til hamingju og heilla. Žaš mį lķka orša žaš svo aš hlutverk grunnskólans sé aš leiša vaxandi ungviši ķ sannleikann um mannlegt ešli svo og aš kenna og žjįlfa félagslega fęrni, siši og reglur mannlegra samskipta.
Sįlar,- uppeldis- og kennslufręšin eiga sķšan aš svara okkur žvķ, hver fręšsla og višfangsefni, hvenęr og hvernig unnin, megi best tryggja įrangur skólastarfsins.
Lķfsskeiš grunnskólanemandans er skeiš vaxtar og žroska, - lķkamlega, tilfinningalega, vitsmunalega og félagslega. Meš grunnskólalögum skuldbindur samfélagiš sig til žess aš hlśa aš, örva og móta mannlega möguleika hvers og eins. Hlutverk grunnskólans er aš sinna žörfum uppvaxandi ungviša, aš rękja skyldur samfélagsins viš börn og unglinga. Hlutverkiš er mannrękt, aš bśa ungvišinu leikni og fęrni til žess aš feršast įfallalķtiš um mannheima og velja sér verkefni, sem hęfa įhuga og getu.
Višfangsefni grunnskólans er žvķ lķfsleikni og žį mį lķta į lokaskķrteini grunnskólans sem eins konar haffęrniskķrteini į lķfsins ólgusjó. En fęstum er žaš nóg aš fljóta – menn vilja sigla og rįša för.

Hlutverk framhaldsskólans er annars ešlis, žaš er aš hlusta į raddir samfélags og atvinnulķfs og setja žeim kröfur og skilmįla um žekkingu og leikni sem vilja sigla og rįša för.
Framhaldsnįm skal undirbśa nemendur undir tiltekin störf sem krefjast višeigandi sérmenntunar.
Einnig mį orša žaš svo, aš višfangsefni skyldunįmsins sé lķfsleikni en višfangsefni framhaldsnįmsins starfsleikni.

Ég tel grunnskólann lķša fyrir žaš aš viš višurkennum ekki ešlismun lķfsmennta og starfsmennta. Nś er meginhlutverk grunnskólans, lķfsleiknin, oršin sjįlfstęš nįmsgrein. Ekki lķst mér į aš loka žetta višfangsefni af sem einangraša nįmsgrein ķ grunnskólanum og opna žį jafnvel fyrir enn meiri stżringu framhaldsskólans.
Ég vil halda kröfunni um mannrękt og lķfsleikni grunnskólans ofar kröfu framhaldsskólanna um tiltekna žekkingu ķ einstökum nįmsgreinum. Til žess aš skilja į milli ešlislega óskildra markmiša grunnnįms og framhaldsnįms er ef til vill naušsynlegt aš lengja tķmabiliš žar į milli frį einu sumri, jafnvel aš leggja inn millistig sem verši žį hvort tveggja ķ senn fullnumun og prófraun lķfsleikninnar og undirbśningur sérhęfingar.
Į kerfismįli vildi ég sjį lok skyldunįms į fermingarvori nemandans eša meš 8. bekk. Eftir skólaskylduna tęki sķšan viš žriggja įra frjįls mišskóli, mjög sveigjanlegur, en vel skilgreindur og vęri ”unglingamišašur” – legši meginįherslu į verk- og listgreinar, félagsžroskun og persónumótun. Skólaskyldan vęri žį įtta įr en fręšsluskylda stęši žremur įrum lengur. Framhaldsskólinn vęri sķšan žriggja įra skóli.
Sveigjanleiki vęri ķ kerfinu til aš ljśka hverju skólastigi fyrir sig į skemmri tķma.
Inntökupróf vęru haldin viš framhaldsskóla, lokapróf įfanga eftir įstęšum og śtskrift ręšst af nįmshraša nemenda, sem gętu žį hafiš hįskólanįm mun fyrr en veriš hefur.
Skyldunįmiš, grunnskólinn, ętti aš vera ķ umsjį rķkisins, en mišskólinn og framhaldsmenntunin į betur heima ķ umsjį sveitarfélaga og samtaka žeirra.


Nęsta sķša »

Innskrįning

Ath. Vinsamlegast kveikiš į Javascript til aš hefja innskrįningu.

Hafšu samband